سنسور دریچه گاز موتور ملی

سنسور دریچه گاز موتور ملی یک حسگر موقعیت دریچه گاز (TPS) بسیار دقیق و بادوام است که به‌طور خاص برای موتور ملی EF7 (نصب‌شده بر روی سمند سورن، دنا، پژو پارس EF7 و رانا) طراحی شده و بخشی از سیستم مدیریت الکترونیکی موتور بوش ME7.4.4 یا زیمنس این خودروها را تشکیل می‌دهد. این سنسور بر روی بدنه دریچه گاز (که در موتور EF7 از نوع الکترونیکی یا مکانیکی-الکترونیکی است) نصب می‌شود و زاویه پروانه دریچه گاز را با دقت بسیار بالا (در حد کسری از درجه) به ECU گزارش می‌کند.

با توجه به نسبت تراکم بالای موتور EF7 (۱۱:۱) و حساسیت فوق‌العاده آن به نسبت مخلوط سوخت و هوا، این سنسور از فناوری پیشرفته اثر هال بدون تماس (Contactless Hall-Effect) یا پتانسیومتر دو کاناله با مسیرهای مقاومتی لایه ضخیم (Thick Film) ساخته می‌شود که نه تنها سایش مکانیکی ندارد، بلکه در برابر لرزش‌های شدید و دمای بالای محفظه موتور (تا ۱۴۰ درجه سانتی‌گراد) کاملاً پایدار است. سیگنال خروجی آن معمولاً شامل دو کانال TPS1 (ولتاژ صعودی از ۰.۵ به ۴.۵ ولت) و TPS2 (ولتاژ نزولی از ۴.۵ به ۰.۵ ولت) می‌باشد که ECU با مقایسه آن‌ها صحت سیگنال را تأیید کرده و در صورت تشخیص کوچک‌ترین خطا، موتور را به حالت Safe Mode می‌برد. در خودروهای EF7 دوگانه‌سوز که با گاز مایع (LPG) کار می‌کنند، اهمیت این سنسور دوچندان می‌شود. گاز مایع به‌طور ذاتی دیرتر از بنزین مشتعل می‌شود و پنجره زمانی احتراق آن باریک‌تر است. ECU گاز برای محاسبه دقیق لحظه و حجم پاشش گاز، به شدت به موقعیت لحظه‌ای دریچه گاز وابسته است. اگر سنسور TPS معیوب باشد و سیگنال اشتباهی (مثلاً باز بودن کمتر از واقعیت) ارسال کند، ECU حجم گاز کمتری پاشش می‌کند و مخلوط به سمت فقر شدید میل می‌کند. فقر مخلوط در موتور EF7 به دلیل دمای احتراق بسیار بالا (تا ۱۰۰۰ درجه سانتی‌گراد) می‌تواند در عرض چند دقیقه باعث سوختن سوپاپ‌ها، ذوب شدن پیستون‌ها و آسیب جدی به سرسیلندر شود. خرابی سنسور دریچه گاز موتور ملی با علائمی مانند نوسان شدید دور آرام (Hunting)، شتابگیری ضعیف و ریپ زدن (به‌ویژه زیر بار و با کولر روشن)، تأخیر محسوس در واکنش به پدال گاز، افزایش ناگهانی مصرف سوخت (تا ۳۰ درصد)، روشن شدن چراغ چک با کدهای P0120، P0121، P0122، P0123، P2135 و P2138، و گاهی خاموش شدن ناگهانی موتور در حین حرکت بروز می‌کند. یکی از مشکلات رایج، شل شدن پیچ‌های نگهدارنده سنسور یا لقی در محور پروانه است که باعث نوسان سیگنال می‌شود.

برای عیب‌یابی این سنسور، ابتدا با دستگاه دیاگ پارامترهای TPS1 و TPS2 را مشاهده کنید: مجموع ولتاژ این دو کانال باید همواره حدود ۵.۰ ولت باشد. همچنین با خاموش بودن موتور و باز کردن آرام پدال گاز، منحنی ولتاژ باید نرم و بدون جهش باشد. در صورت مشاهده هرگونه پرش (Spike) یا افت ناگهانی (Dropout)، سنسور خراب است. تغذیه ۵ ولت و زمین نیز با مولتی‌متر بررسی شود. تعویض سنسور باید منحصراً با نمونه اصلی و تأییدشده ایران‌خودرو (بوش یا زیمنس) با کد فنی مطابق با EF7 انجام شود. استفاده از نمونه‌های متفرقه چینی که فاقد دقت و دوام هستند، می‌تواند ECU را دچار خطا کرده و به موتور آسیب دائمی وارد کند. نصب سنسور با گشتاور دقیق (معمولاً ۳ تا ۵ نیوتن‌متر برای پیچ‌های کوچک) و اطمینان از جفت شدن صحیح شیارها با محور پروانه صورت می‌گیرد. پس از نصب، تطبیق (Adaptation) موقعیت دریچه گاز با دستگاه دیاگ (Throttle Body Alignment) الزامی است تا ECU موقعیت‌های بسته و کاملاً باز را یاد بگیرد. با توجه به حساسیت بسیار بالای موتور EF7، سرویس و بازدید دوره‌ای این سنسور هر ۳۰ هزار کیلومتر در خودروهای دوگانه‌سوز یک اقدام پیشگیرانه ضروری است